Coronacrisis en omgaan met verlies

Coronacrisis en omgaan met verlies

Door de Coronamaatregelen zitten de cliënten thuis op de woongroep. Ze mogen niet meer naar de dagbesteding,
het werk, de sport of hobby, familie of vrienden toe gaan. Dit geeft een gevoel van verlies. Verschillende cliënten
die wij spreken geven aan het daar moeilijk mee te hebben. Daarom hebben we een artikel geschreven over hoe
om te gaan met het verliesgevoel.  

Soort verlies

Het gevoel dat verschillende cliënten op nu in de Coronatijd ervaren is een meervoudig verlies: een verlies op
meer gebieden. Tegelijkertijd is het ook een schokkend verlies, want ze hebben zich er niet op kunnen voorbereiden.
De coronacrisis geeft een beangstigend en oncontroleerbaar gevoel. Hoe je naar dit verlies kijkt, hangt wel af van
wat de dagbesteding, je werk en je contacten voor je betekenen. Hoe belangrijker het voor je is,
hoe meer impact het heeft. Voor sommigen is de dagbesteding of het zien van familie zo belangrijk,
dat het hen tot in de kern raakt. Als begeleider zie je dat doordat iemand verdriet laat merken,
er over praat, maar soms is het te zien in rusteloosheid, prikkelbaarheid, spierspanningen, ademhaling, hartkloppingen,
nachtmerries of angst. De impact van dit verlies hangt ook af van iemands vermogens om zijn gevoelens te uiten,
zich aan te kunnen passen, zin te kunnen zien in de maatregelen, of iemand net zelf in een moeilijke periode in
zijn/haar leven zit en of eerdere verliezen wel of niet voldoende verwerkt zijn.

Het is herkenbaar voor rouwprocessen dat een bepaalde situatie iemand weer terug kan brengen bij het gemis van iemand
die overleden is: een oplevingsreactie van het verlies. Bijvoorbeeld bij een gebeurtenis waar de gestorvene
niet meer bij kan zijn zoals een feestdag, of een gebeurtenis zoals de coronamaatregelen en angst waarbij je weer
verlangt naar de steun en knuffels die diegene altijd gaf.

Nu op dit moment tijdens de coronamaatregelen iemand verliezen geeft een extra moeilijkheid. Er mogen minder mensen bij elkaar komen bij de uitvaart en het kan in enkele situaties zijn dat lijfelijk afscheid nemen niet mogelijk is.

Steun bieden

Of het verliesgevoel dat bij iemand opkomt nu het meervoudige verlies is, een actueel overlijden of een opleving van een eerder overlijden, het belangrijkste is altijd om nabijheid te tonen. Luister naar iemand, neem diegene zijn verdriet serieus, bied troost.

Ten tweede is het belangrijk om het gevoel te normaliseren. Uit te leggen waarom dat gemis nu zo sterk op komt. In beangstigende tijden kan informatie en kennis ons helpen om wat we voelen te verklaren en te ordenen. Dan heb je er weer wat grip op.

Daarnaast kun je de cliënt helpen het emotionele brein tot rust te brengen. Dit kan door relaxatie- of mindfulnessoefeningen. Of door juist het rationele brein aan te spreken door bijvoorbeeld te puzzelen. Maar ook door dingen te gaan doen, in de tuin te werken, in de natuur te wandelen of een kast op te ruimen om ruimte in het hoofd te scheppen. Dit kan zelfs structureel in het dagprogramma gezet worden, zodat dat ontspanningsmoment elke dag plaatsvindt. Zie https://samenvoorzin.nl/in-balans/ voor een aantal van dit soort oefeningen.

Erg belangrijk is om na te denken over alternatieven die gelijk zijn aan datgene wat nu gemist wordt. Dus als diegene zijn vrienden of familie mist, hem/haar te laten nadenken hoe hij/zij nu wel contact kan houden. Of als iemand de sport of hobby mist, hoe kan hij/zij nu iets soortgelijks doen? Als iemand zijn gevoel van eigenwaarde mist, waarin kan diegene nu ervaren er toe te doen?

Als iemand blijft piekeren of veel lichamelijke klachten krijgt, is het handig om in samenwerking met een gedragsdeskundige een stressreductiemethode in te zetten. Denk hierbij aan een vorm van fysieke of emotionele ontlading, zoals het gooien van een stressballetje tegen een muur. Of dat je met de cliënt gedachten opspoort die niet realistisch en niet helpend zijn en een helpende gedachte aanbiedt.

Als iemand gelovig is, help diegene dan om tijdens momenten van verliesgevoel met zijn/haar geloof bezig te kunnen zijn. Zet de geloofsactiviteiten als een dienst online kijken, bidden, lezen, e.d. ook in zijn/haar dagprogramma. Zie https://samenvoorzin.nl/event/online-activiteiten/ een lijst van websites waar diensten van verschillende geloofsgemeenschappen online te volgen zijn.

Bedenk alternatieven voor afscheid nemen en uitvaart. Bijvoorbeeld afscheid van elkaar nemen via beeldbellen, een tekening/kaart maken of een brief schrijven. Bij de uitvaart geldt hetzelfde: met de familie of de uitvaartondernemer kijken hoe iemand toch een bijdrage kan leveren aan de uitvaart. Bijvoorbeeld door de kist uit te zwaaien, degenen die er graag bij hadden willen zijn allemaal een bloem met een kaartje mee te laten geven aan de begrafenisondernemer om die op de lege stoelen te leggen tijdens de uitvaart, een livestream van de uitvaart te vragen, enz. Ook kan nagedacht worden hoe er op de woning of op de kamer van de cliënt een gedenkplekje gemaakt kan worden. Een handreiking hierover staat op onze website https://samenvoorzin.nl/media/#1497621988653-bc585481-7ae3. Ook kun je er bijpassende picto’s vinden en twee uitgewerkte herdenkingsbijeenkomsten om zelf op de woning uit te kunnen voeren.

Tenslotte is het fijn om iemand aanmoediging te geven. Aan te geven dat je vertrouwen hebt in dat het diegene gaat lukken om met de maatregelen of de situatie om te gaan. Het is steunend als je iemand helpt bij het vormen van een nieuwe kijk op de situatie. Samen antwoorden op de vragen bedenken. Dat brengt orde in de chaos en zorgt ervoor dat iemand weer vrede met zijn/haar situatie krijgt.

Samen voor Zin, 2020.

Bronnen: Mönnink, H., de, Verlieskunde, methodisch kompas voor de beroepspraktijk, Bohn Stafleu van Loghum, Houten, zevende druk, 2017. En https://m.johanmaes.co/ROUW–IN-CORONA-TIJDEN.html

Jens en Jara en het corona virus

Tekst geschreven door Ina Braber, consulent levensvragen Gors

Pictogrammen afkomstig van pictostudio.nl en het programma MindExpress
Ingevoegd door Martine Labruyere, logopedist Gors

Actuele informatie over het coronavirus is te vinden op de websites van de instellingen Gors, ‘s Heerenloo, Tragel en Philadelpia
Het filmpje van AVG arts dokter Joyce staat ook op
https://www.youtube.com/watch?v=Xqa46GAFFtE;

De website Samen voor zin van geestelijke verzorging Gors, ‘s Heerenloo, Tragel, Philadelpia is te vinden op: https://samenvoorzin.nl/in-balans/;

Gespreksonderwerpen:

  • Wat weet jij van het coronavirus? Is het goed om samen de regels en het filmpje te bekijken?
  • Begrijp je de regels, kun je je daaraan houden? Waarom wel of waarom niet?
  • Weet jij hoe je iemand veilig kunt begroeten?
  • Maak je je zorgen over iets of iemand?
  • Weet jij welke gevoelens er zijn? boos, bang, blij, verdrietig.
  • Hoe voel jij je? Wat kun je doen om je weer blij te voelen?
  • Kun je jezelf vermaken of zullen we samen nadenken over wat je kunt doen overdag?
  • Is het fijn om iemand te bellen, een kaart, brief of tekening te sturen?

Training in het geven van een belevingsviering 8 oktober 2019

 

De cursisten zitten in een kring, zoals bij een belevingsviering ook het geval is. In het midden een laag
tafeltje, waarop zoals bij een belevingsviering de kaarsjes komen te staan.
De cursisten willen vooral inspiratie opdoen om zelf met belevingsvieringen aan de slag te kunnen gaan.
Een belevingsviering wordt tot nu toe ook wel een snoezelviering genoemd, maar die naam klopt niet
helemaal. Want  het is niet altijd snoezelen,  het is wel altijd beleven.
De viering is niet gericht op taal, maar op gevoel!

 

 

 

 

 

 

 

Daarom als korte inleiding: Zelf beleven: De herfst!
Door te luisteren naar muziek
Door te ruiken aan een bakje met herfstbladeren
Door een zachte deken om ons heen te voelen
Door naar een vlammetje van een kaars te kijken
Als we  nog even doorpraten blijkt dat  er verschillende ervaringen zijn:
‘ ik genoot van de muziek’, ‘die deken komt te dichtbij,
‘wat verrassend dat geuren zoveel met je doen’!

Dat klopt ook helemaal met vieringen, waar iedere deelnemer het anders ervaart.
Het is belangrijk om daar in een viering altijd goed op aan te sluiten.
Dan volgt een stukje theorie waarover gelijk wordt doorgepraat.
We bespreken wat een belevingsviering is, welk doel de viering heeft,  voor wie een belevingsviering geschikt is,
wat belangrijk is bij het organiseren van een viering.

 

 

 

 

 

 

We nemen een belevingsviering helemaal door, want bij zo’n viering is een vast
programma erg belangrijk.
Net als persoonlijke aandacht voor iedere deelnemer.
En muziek! Vooral live muziek raakt iets bij de deelnemers.
De cursisten maken weer aan de lijve mee wat een bepaald ritueel kan doen,
bv het aansteken van een kaarsje voor iedere deelnemer met een liedje erbij wat hem
of haar wordt toegezongen.

 

 

 

 

 

 

 

En dan gaan de cursisten zelf aan de slag:
Ze bedenken zelf  drie belevingsmomenten voor een viering en werken die uit.
Ter inspiratie liggen er allerlei voorbeelden van programma’s van vieringen en een heleboel materialen..
Een voorbeeld van wat er uit kwam:
Een belevingsviering over het kerstverhaal dat het kindje Jezus bezoek kreeg van drie wijze koningen uit het oosten.
Ze brachten allemaal mooie geschenken mee, die er mooi uitzagen en lekker roken. Daarom bedachten ze iets te doen met
kaneel en vlak van te voren een appeltaart te bakken en die met de viering samen opeten.

 

Met een map met informatie en afspraken over het vervolg gaan de cursisten weer naar huis.

Het was een leerzame cursus.

Zin in dagelijkse zorg

Wat werken er veel mooie mensen bij onze zorgorganisaties! Speciaal de grote groep mensen die de dagelijkse zorg
en begeleiding geven aan cliënten. Van eten en drinken tot een zinvolle dagbesteding. Elke dag opnieuw.
Juist in dat alledaagse contact ziet geestelijk verzorger en adviseur zorgethiek Michael Kolen een kans
voor een vorm van geestelijke verzorging! Hij legt dat uit in zijn boek ‘De ongekende mogelijkheid van het alledaagse’.
Geïnspireerd daarop, volgt hier een eigen visie op identiteit en alledaagse zorg.

In alledaags contact ontdekken mensen wie ze zijn. Mensen met een verstandelijke beperking ontdekken wat er
voor hen toe doet met vallen en opstaan. Als de ander aansluit bij wat jij belangrijk vindt, voel je je gewaardeerd
en geaccepteerd. Soms geeft die ander zelfs woorden aan datgene wat jij belangrijk vindt: “Aah, ik merk aan je dat het
feest voor jou heel belangrijk is! Zullen we vandaag samen eens een mooie jurk uitkiezen uit je kast?”
Of: “Ik hoor dat je zegt dat voor jou de post vandaag heel belangrijk is. Helaas moet ik nu eerst iets anders doen.
Maar als ik de post uitdeel om 14:00 uur, ben jij de eerste waar ik naar toe kom!” Zo leer je jezelf steeds beter kennen.
Als de ander afwijzend reageert op wat jij in woorden of in houding aangeeft, voel je je niet gezien. Ook ontdek je dan
niet welke waarden jij zelf belangrijk vindt of wat er allemaal bij jou past. Mensen met een beperking hebben daarbij
te maken met afhankelijkheid van zorg. En dat maakt het moeilijker. Kan in de drukte van de dag en de regels die er zijn,
de eigen stem van iemand opgemerkt worden?Die eigen stem horen begint met kijken. Zie ik als zorgverlener
de eigen dromen, idealen en behoeftes van de cliënt waar ik mee optrek? Zie ik dat in zijn/haar houding? In een glimlach
of een sip gezicht? Begrijp ik dat uit de vragen die hij/zij stelt? Hoor ik het in zijn/haar emoties? Want als ik kan zien
wat iemand belangrijk vindt, dan kan ik er recht aan doen. Juist in de dagelijkse omgang. Zodat diegene zijn identiteit
mag ontdekken en ontwikkelen. Naast degene die de zorg geeft en degene die de zorg ontvangt, noemt Kolen in zijn
boek ook nog een derde, namelijk de zorgorganisatie. De zorgorganisatie is met beleid, methodes en werkwijzen ook
steeds op zoek naar de vraag ‘hoe kunnen we goede zorg verlenen?’ Soms helpt zo’n standpunt waar de organisatie
voor staat ons als zorgverleners om de cliënt zijn eigenheid te laten ontdekken. Ook kan een regel een cliënt helpen wat
moreel gezien belangrijk is. Soms geeft een regel van de organisatie ons drukte.

Juist omdat blijkt dat mensen met een beperking hun eigenheid en moreel besef ontwikkelen door het reageren van
de mensen die dagelijks bij hen zijn, hoop ik dat er ruimte komt. Ruimte voor zorgverleners. Ruimte dat zij oog kunnen
hebben voor de eigenheid en behoeften van cliënten. Ruimte om te kunnen kijken. En ook de ruimte om te leren welke
eigenheid en behoeften de zorgverlener zelf heeft. Kortom, meer ruimte voor bezinningsmomenten voor zorgverleners.
We hopen via deze site of via de nieuwsbrief binnenkort terug te kunnen komen op dit mooie onderwerp!

Digna van LiereGeestelijk verzorger bij ‘Samen voor Zin’

Meedoen maakt het leven mooi!

Weblog ‘Meedoen maakt het leven mooi!’

 

Meedoen maakt het leven mooi!
Daar ging het over op het minisymposium op 30 mei 2018 in Goes.
Het is een zin waar je over na gaat denken.
Ja! Meedoen willen we allemaal.
Maar als je een beperking hebt, dan lukt meedoen soms niet. Of niet helemaal zoals je wilt.
Dat las ik in april van dit jaar ook in de krant. Het ging over de rechten van de mens met een beperking. Die rechten zijn benoemd door de Verenigde Naties voor de hele wereld.  In Nederland gelden ze vanaf 14 juli 2016. Want  we willen dat mensen met een beperking helemaal mee kunnen doen in de samenleving. In de krant las ik dat dat heel vaak nog niet lukt. We moeten daar nog hard aan werken in Nederland.

Op het symposium hebben we er ook hard aan gewerkt. En over gepraat.  Samen, mensen met en zonder beperking.
Gerrit van der Berkt uit Zeist vertelde over het rugzakje dat hij met zijn geboorte meekreeg. En over zijn werk als VN-ambassadeur voor de rechten van mensen met een beperking. Daardoor denkt en doet hij mee.

Hij schreef het volgende gedicht: ‘Mijn rugzakje’

mijn rugzakje
daarmee ben ik geboren
als mens met beperking
zoals u  hier ziet
is het zakje niet groter geworden
maar de problemen wel
ondanks dat de hulpdiensten
de zelfde zijn gebleven
politie brandweer e medici
is het voor mij in mijn leven
in die  69 jaar ingewikkelder geworden

 

We hoorden ook het verhaal van Betty Pijpelink. Zij heeft meegedaan in de kerk. Als prokkelstagiaire heeft  ze een dag meegelopen met een predikant.  Ze waren gaan kijken in zijn kerk. Die was leeg en Betty vertelde dat ze eigenlijk wel in een volle kerk op de preekstoel had willen staan. Over meedoen gesproken…
En mensen  van de Ark uit Gent vertelden over hun leven daar. In de Ark-gemeenschap doen mensen met en zonder beperking met elkaar mee. Ze doen alles samen: wonen, werken en ontspannen.
We gingen die middag ook in het echt met elkaar meedoen. Iedereen kon meedoen aan  workshops. We konden kiezen om samen te dansen, samen een tekst op een papier te  versieren, samen muziek te beleven  of samen te  ervaren hoe je van geur kan genieten.  Het was een enorm leuke beleving voor iedereen. Bekijk vooral nog eens de foto’s

 

de creatieve opbrengst                                                                  dit ruikt allemaal heel lekker                                            beleven in muziek

 

Aan het eind van de middag luisterden we nog naar Marinus van den Berg. Hij had nagedacht over ‘meedoen’ en hij had ook bedacht dat meedoen soms moeilijk is. Daar vertelde hij ons over.  Hij maakte later ook nog een gedicht voor ons: Er toe doen

 

Je bent er
hoe dan ook
Je bent  er
dus je doet ertoe

Je bent er
hoe dan
Je hoort er bij
dat doet er toe

Je bent er
op jouw wijze
dat kan heel wat doen
anders dan verwacht

Je bent er
op jouw wijze
dat  raakt iedereen
ieder die er toe doet.

Je bent er
je doet mee op
je verandert ons
samen doen we er toe

 

En natuurlijk was er veel muziek.  Theo van Teijlingen speelde op zijn gitaar en zong erbij. En Anna-Marie Konraad en Rob Penders van de Zeeuwse Muzikanten zongen hun liedjes met veel  enthousiasme. En we klapten en zongen allemaal mee. Vooral bij het laatste lied, want dat was ‘de Zeeuwse kust’. En dat kennen we allemaal.

 

Genieten van muziek

 

Moeilijk Woord

Blogpost door Janny Blankenstijn

Ik ben aangeschoven bij een vergadering  van cliënten. Er zijn 8 cliënten die ieder in een appartement wonen in dit gebouw. We zitten nu in hun gemeenschappelijke ruimte.
Er zijn ook 2 begeleiders bij en met elkaar bespreken ze  de gang van zaken. Er is een agenda gemaakt met bespreekpunten. Eén van de cliënten is aangewezen als voorzitter. En er wordt een verslag gemaakt.
Ik ben uitgenodigd om iets over mijn werk te vertellen. Na de opening is dat het eerste agendapunt.

Ik begin gelijk maar met een moeilijke vraag!

Die moeilijke vraag  gaat over mijn werk. Ik vraag:  ‘hebben jullie enig idee wat een geestelijk verzorger is? Waar denk je aan bij dat woord, geestelijk verzorger?’

 

Eerst blijft het stil, ik zie glazige blikken….Ik zie mensen denken: Geestelijk verzorger? Wat is dat? Geen flauw idee!
Dan worden er  toch een paar pogingen  gedaan:Iemand zegt: ‘Is het iets met zorg soms? Met verzorgen? Ben je een begeleider die ook medicijnen geeft?’  ‘Nou ja’  zeg ik ‘het heeft zeker te maken met zorgen voor mensen!  Maar ik ben geen verpleegkundige, dus medicijnen geven dat kan ik niet. En ik zorg ook niet voor het schoonmaken van je appartement, en ik help ook niet bij wassen en aankleden. Maar… jouw idee van ‘zorgen voor’ is wel heel goed bedacht. Kunnen we bedenken waarvoor ik dan zorg?

 

Dan zegt een ander: ‘geestelijk, is dat niet iets van de kerk?’
Nou, ook dat is een goed idee, maar het klopt niet helemaal. Ik ben niet van de kerk.
En nog een ander zegt: ‘Of iets van je hoofd, wat je denkt’.  Nou, dat denken er meer, daar zou iets in kunnen zitten.

 

En dan zijn we toch een heel eind gekomen.
Want een geestelijk verzorger is er om met mensen mee te denken over vragen die ze over hun leven hebben. Dus vragen  die ze bedenken, in hun hoofd. Over dingen die zijn gebeurd in hun leven. Dingen waar ze graag over willen praten, of die ze op een andere manier moeten verwerken. We noemen dat levensvragen. En ook je geloof kan een levensvraag zijn, daarom was die gedachte aan de kerk best logisch.

 

Als we doorpraten blijkt dat de groep heel goed levensvragen  kan bedenken. Ze noemen voorbeelden en vertellen ook uit hun leven. Bijvoorbeeld dat ze lieve familieleden missen, die dood zijn. Of dat ze het moeilijk vinden dat ze geen betaald werk kunnen vinden.
En ze kunnen zich voorstellen dat het fijn kan zijn om daar met een geestelijk verzorger nog eens over door te praten. Nou dat kan, want daar ben ik nu juist voor.

 


 

Eerste blogpost door Janny Blankenstijn

In de afgelopen tijd vroegen mensen vaak aan ons; “zijn jullie er alleen voor mensen die geloven? Of voor mensen die naar de kerk gaan?” Of ze vroegen: “als een cliënt met een moslim-achtergrond een vraag heeft, kan ik dan ook bij jullie terecht?”

De vraag is duidelijk. Blijkbaar doet ‘geestelijke verzorging’ gelijk denken aan geloof en de kerk. Dat komt misschien vooral door het woord ‘geestelijk’. Het is een woord dat we niet meer zo vaak gebruiken. En veel mensen denken bij dit woord aan geloven en aan religie. En meestal dan ook nog aan christelijk geloven. Dat kennen we ook het beste als vorm van religie in Zeeland. Andere religies komen nog minder voor. Van kerken weten we het best dat ze kerkdiensten en gespreksgroepen organiseren waar mensen met en zonder beperking welkom zijn.

Maar: Geestelijke verzorging is er niet alleen voor gelovige of kerkelijke mensen.
Geestelijke verzorging is het ondersteunen van alle cliënten bij het geven van betekenis aan hun leven en bij het omgaan met hun levensvragen. Iedereen wil graag dat zijn leven betekenis heeft en zinvol is.

Levensvragen hebben we allemaal, waar we ook wel en niet in geloven. Dit is ook iets waarin mensen met en zonder een beperking gelijk zijn. Elk mens ervaart in zijn leven dingen die vragen of gevoelens oproepen. Iedereen maakt dingen mee waar je heel blij en gelukkig van wordt of heel verdrietig, boos of bang. En voor al die situaties is geestelijke verzorging bedoeld. En voor alle vragen over zingeving werken we graag samen met organisaties in de maatschappij. Uiteindelijk is het doel dat zingeving past bij de cliënt. En sommige cliënten gaan graag naar de kerk, anderen naar yoga en anderen naar de voetbal.


 

 

Back To Top