Coronacrisis en omgaan met verlies

Coronacrisis en omgaan met verlies

Door de Coronamaatregelen zitten de cliënten thuis op de woongroep. Ze mogen niet meer naar de dagbesteding,
het werk, de sport of hobby, familie of vrienden toe gaan. Dit geeft een gevoel van verlies. Verschillende cliënten
die wij spreken geven aan het daar moeilijk mee te hebben. Daarom hebben we een artikel geschreven over hoe
om te gaan met het verliesgevoel.  

Soort verlies

Het gevoel dat verschillende cliënten op nu in de Coronatijd ervaren is een meervoudig verlies: een verlies op
meer gebieden. Tegelijkertijd is het ook een schokkend verlies, want ze hebben zich er niet op kunnen voorbereiden.
De coronacrisis geeft een beangstigend en oncontroleerbaar gevoel. Hoe je naar dit verlies kijkt, hangt wel af van
wat de dagbesteding, je werk en je contacten voor je betekenen. Hoe belangrijker het voor je is,
hoe meer impact het heeft. Voor sommigen is de dagbesteding of het zien van familie zo belangrijk,
dat het hen tot in de kern raakt. Als begeleider zie je dat doordat iemand verdriet laat merken,
er over praat, maar soms is het te zien in rusteloosheid, prikkelbaarheid, spierspanningen, ademhaling, hartkloppingen,
nachtmerries of angst. De impact van dit verlies hangt ook af van iemands vermogens om zijn gevoelens te uiten,
zich aan te kunnen passen, zin te kunnen zien in de maatregelen, of iemand net zelf in een moeilijke periode in
zijn/haar leven zit en of eerdere verliezen wel of niet voldoende verwerkt zijn.

Het is herkenbaar voor rouwprocessen dat een bepaalde situatie iemand weer terug kan brengen bij het gemis van iemand
die overleden is: een oplevingsreactie van het verlies. Bijvoorbeeld bij een gebeurtenis waar de gestorvene
niet meer bij kan zijn zoals een feestdag, of een gebeurtenis zoals de coronamaatregelen en angst waarbij je weer
verlangt naar de steun en knuffels die diegene altijd gaf.

Nu op dit moment tijdens de coronamaatregelen iemand verliezen geeft een extra moeilijkheid. Er mogen minder mensen bij elkaar komen bij de uitvaart en het kan in enkele situaties zijn dat lijfelijk afscheid nemen niet mogelijk is.

Steun bieden

Of het verliesgevoel dat bij iemand opkomt nu het meervoudige verlies is, een actueel overlijden of een opleving van een eerder overlijden, het belangrijkste is altijd om nabijheid te tonen. Luister naar iemand, neem diegene zijn verdriet serieus, bied troost.

Ten tweede is het belangrijk om het gevoel te normaliseren. Uit te leggen waarom dat gemis nu zo sterk op komt. In beangstigende tijden kan informatie en kennis ons helpen om wat we voelen te verklaren en te ordenen. Dan heb je er weer wat grip op.

Daarnaast kun je de cliënt helpen het emotionele brein tot rust te brengen. Dit kan door relaxatie- of mindfulnessoefeningen. Of door juist het rationele brein aan te spreken door bijvoorbeeld te puzzelen. Maar ook door dingen te gaan doen, in de tuin te werken, in de natuur te wandelen of een kast op te ruimen om ruimte in het hoofd te scheppen. Dit kan zelfs structureel in het dagprogramma gezet worden, zodat dat ontspanningsmoment elke dag plaatsvindt. Zie https://samenvoorzin.nl/in-balans/ voor een aantal van dit soort oefeningen.

Erg belangrijk is om na te denken over alternatieven die gelijk zijn aan datgene wat nu gemist wordt. Dus als diegene zijn vrienden of familie mist, hem/haar te laten nadenken hoe hij/zij nu wel contact kan houden. Of als iemand de sport of hobby mist, hoe kan hij/zij nu iets soortgelijks doen? Als iemand zijn gevoel van eigenwaarde mist, waarin kan diegene nu ervaren er toe te doen?

Als iemand blijft piekeren of veel lichamelijke klachten krijgt, is het handig om in samenwerking met een gedragsdeskundige een stressreductiemethode in te zetten. Denk hierbij aan een vorm van fysieke of emotionele ontlading, zoals het gooien van een stressballetje tegen een muur. Of dat je met de cliënt gedachten opspoort die niet realistisch en niet helpend zijn en een helpende gedachte aanbiedt.

Als iemand gelovig is, help diegene dan om tijdens momenten van verliesgevoel met zijn/haar geloof bezig te kunnen zijn. Zet de geloofsactiviteiten als een dienst online kijken, bidden, lezen, e.d. ook in zijn/haar dagprogramma. Zie https://samenvoorzin.nl/event/online-activiteiten/ een lijst van websites waar diensten van verschillende geloofsgemeenschappen online te volgen zijn.

Bedenk alternatieven voor afscheid nemen en uitvaart. Bijvoorbeeld afscheid van elkaar nemen via beeldbellen, een tekening/kaart maken of een brief schrijven. Bij de uitvaart geldt hetzelfde: met de familie of de uitvaartondernemer kijken hoe iemand toch een bijdrage kan leveren aan de uitvaart. Bijvoorbeeld door de kist uit te zwaaien, degenen die er graag bij hadden willen zijn allemaal een bloem met een kaartje mee te laten geven aan de begrafenisondernemer om die op de lege stoelen te leggen tijdens de uitvaart, een livestream van de uitvaart te vragen, enz. Ook kan nagedacht worden hoe er op de woning of op de kamer van de cliënt een gedenkplekje gemaakt kan worden. Een handreiking hierover staat op onze website https://samenvoorzin.nl/media/#1497621988653-bc585481-7ae3. Ook kun je er bijpassende picto’s vinden en twee uitgewerkte herdenkingsbijeenkomsten om zelf op de woning uit te kunnen voeren.

Tenslotte is het fijn om iemand aanmoediging te geven. Aan te geven dat je vertrouwen hebt in dat het diegene gaat lukken om met de maatregelen of de situatie om te gaan. Het is steunend als je iemand helpt bij het vormen van een nieuwe kijk op de situatie. Samen antwoorden op de vragen bedenken. Dat brengt orde in de chaos en zorgt ervoor dat iemand weer vrede met zijn/haar situatie krijgt.

Samen voor Zin, 2020.

Bronnen: Mönnink, H., de, Verlieskunde, methodisch kompas voor de beroepspraktijk, Bohn Stafleu van Loghum, Houten, zevende druk, 2017. En https://m.johanmaes.co/ROUW–IN-CORONA-TIJDEN.html

Jens en Jara en het corona virus

Tekst geschreven door Ina Braber, consulent levensvragen Gors

Pictogrammen afkomstig van pictostudio.nl en het programma MindExpress
Ingevoegd door Martine Labruyere, logopedist Gors

Actuele informatie over het coronavirus is te vinden op de websites van de instellingen Gors, ‘s Heerenloo, Tragel en Philadelpia
Het filmpje van AVG arts dokter Joyce staat ook op
https://www.youtube.com/watch?v=Xqa46GAFFtE;

De website Samen voor zin van geestelijke verzorging Gors, ‘s Heerenloo, Tragel, Philadelpia is te vinden op: https://samenvoorzin.nl/in-balans/;

Gespreksonderwerpen:

  • Wat weet jij van het coronavirus? Is het goed om samen de regels en het filmpje te bekijken?
  • Begrijp je de regels, kun je je daaraan houden? Waarom wel of waarom niet?
  • Weet jij hoe je iemand veilig kunt begroeten?
  • Maak je je zorgen over iets of iemand?
  • Weet jij welke gevoelens er zijn? boos, bang, blij, verdrietig.
  • Hoe voel jij je? Wat kun je doen om je weer blij te voelen?
  • Kun je jezelf vermaken of zullen we samen nadenken over wat je kunt doen overdag?
  • Is het fijn om iemand te bellen, een kaart, brief of tekening te sturen?

Training in het geven van een belevingsviering 8 oktober 2019

 

De cursisten zitten in een kring, zoals bij een belevingsviering ook het geval is. In het midden een laag
tafeltje, waarop zoals bij een belevingsviering de kaarsjes komen te staan.
De cursisten willen vooral inspiratie opdoen om zelf met belevingsvieringen aan de slag te kunnen gaan.
Een belevingsviering wordt tot nu toe ook wel een snoezelviering genoemd, maar die naam klopt niet
helemaal. Want  het is niet altijd snoezelen,  het is wel altijd beleven.
De viering is niet gericht op taal, maar op gevoel!

 

 

 

 

 

 

 

Daarom als korte inleiding: Zelf beleven: De herfst!
Door te luisteren naar muziek
Door te ruiken aan een bakje met herfstbladeren
Door een zachte deken om ons heen te voelen
Door naar een vlammetje van een kaars te kijken
Als we  nog even doorpraten blijkt dat  er verschillende ervaringen zijn:
‘ ik genoot van de muziek’, ‘die deken komt te dichtbij,
‘wat verrassend dat geuren zoveel met je doen’!

Dat klopt ook helemaal met vieringen, waar iedere deelnemer het anders ervaart.
Het is belangrijk om daar in een viering altijd goed op aan te sluiten.
Dan volgt een stukje theorie waarover gelijk wordt doorgepraat.
We bespreken wat een belevingsviering is, welk doel de viering heeft,  voor wie een belevingsviering geschikt is,
wat belangrijk is bij het organiseren van een viering.

 

 

 

 

 

 

We nemen een belevingsviering helemaal door, want bij zo’n viering is een vast
programma erg belangrijk.
Net als persoonlijke aandacht voor iedere deelnemer.
En muziek! Vooral live muziek raakt iets bij de deelnemers.
De cursisten maken weer aan de lijve mee wat een bepaald ritueel kan doen,
bv het aansteken van een kaarsje voor iedere deelnemer met een liedje erbij wat hem
of haar wordt toegezongen.

 

 

 

 

 

 

 

En dan gaan de cursisten zelf aan de slag:
Ze bedenken zelf  drie belevingsmomenten voor een viering en werken die uit.
Ter inspiratie liggen er allerlei voorbeelden van programma’s van vieringen en een heleboel materialen..
Een voorbeeld van wat er uit kwam:
Een belevingsviering over het kerstverhaal dat het kindje Jezus bezoek kreeg van drie wijze koningen uit het oosten.
Ze brachten allemaal mooie geschenken mee, die er mooi uitzagen en lekker roken. Daarom bedachten ze iets te doen met
kaneel en vlak van te voren een appeltaart te bakken en die met de viering samen opeten.

 

Met een map met informatie en afspraken over het vervolg gaan de cursisten weer naar huis.

Het was een leerzame cursus.

Prokkelstage bij de yoga en de kerk

In de week van 2 t/m 7 juni was het weer de jaarlijkse nationale Prokkelweek. Ween week waarbij de ontmoeting tussen mensen met en zonder beperking op prikkelende manier tot stand wordt gebracht. Een week als voorbeeld voor de rest van het jaar! Ook binnen het gebied van zingeving is  er geprokkeld. Van yogadocent tot collectant, van gastvrouw tot koffieschenker na een kerkdienst. Leuke stages met mooie ontmoetingen!

Marco van den B. wilde wel eens ervaren hoe het zou zijn om yogales te geven. Hij wist zelf al een heleboel te vertellen o.a. waar yoga vandaan komt. Hij had er zelfs twee boeken over gelezen. Na kennismaking en een gesprek over yoga, zijn we de yogamat op gegaan. Eerst hebben we wat yoga houdingen en een geleide meditatie ervaren. Daarna wilde Marco ons wel eens wat yoga oefeningen aanleren. Het was een inspirerende middag!

Zes bewoners van Tragel Oostburg gaven aan ook wel een stage te willen lopen. De PKN kerk van Oostburg wilde daarvoor met alle liefde het gebouw en de bezoekers ter beschikking stellen. Het waren mooie ontmoetingen! Zo heeft Gerda als gastvrouw samen met een gastheer van de kerk alle mensen die binnen kwam lopen een boekje gegeven en hen een fijne ochtend toegewenst. Jolanda trad op met een vrolijk lied als een echte artiest, samen met een muzikante. Karin en Lilian hebben samen met twee diakenen geld opgehaald voor het Leprafonds. En Sandrine en Serge hebben samen met de koffieschenker iedereen voorzien van een kop koffie of thee. Na afloop kregen ze allemaal voor hun eigen taak een diploma!

Bedevaart Meersel-Dreef

Bedevaart Meersel-Dreef 2019

Wat was het weer een bijzondere dag: we zijn samen op bedevaart gegaan! Op donderdag 6 juni kwamen we met verschillende mensen vanuit Zeeuws-Vlaanderen, Walcheren, Zuid-Beveland en Brabant samen op het terrein van de paters in het Belgische Meersel-Dreef. Als geestelijk verzorger ging ik mee vanuit Walcheren. Hier vertel ik hoe de dag was gegaan.

        

We begonnen de dag om 9:00 uur met een gezellige autorit waarin we elkaar al wat beter leerden kennen. Bij aankomst kregen we in de taverne ‘Bij de Paters’ een kop koffie en een appelflap. Dat smaakte ons goed na zo’n autorit! Daarna liepen we naar de kloosterkerk toe. Daar kreeg iedereen een sleutelkoord met daaraan een kaartje. Op het kaartje stond een afbeelding van Kikker en Eend met daaronder de tekst ‘Ik ben goed in…’. Dat was ook precies waar de viering in de kloosterkerk over ging! Kikker wilde eerst net als Eend kunnen vliegen, maar dat lukte niet. Ook wilde hij net als Haas heel goed kunnen lezen, maar ook dat lukte niet. Uiteindelijk kwam Kikker er achter dat hij zelf heel goed was in Kikkersprongen maken! Iedereen heeft zijn eigen talent. Zo mocht iedereen die in de kerk zat ook zelf vertellen waar hij/zij goed in is. Sommige mensen vertelden dat ze goed waren in schilderen of kettingen maken, anderen vertelden dat ze goed waren in luisteren naar iemands verhaal, weer anderen zeiden goed te zijn in muziek maken. Zo zagen we dat we allemaal verschillend waren en dat iedereen er mag zijn! Na de viering stond ons een heerlijke lunch te wachten. We konden gezellig met elkaar praten en lekker eten.

        

’s Middags was er tijd om even je eigen weg te gaan: naar het souvenirswinkeltje in het dorp, een ijsje eten, op het terras zitten, of een stukje in het park wandelen. Vooral van dat laatste was ik erg onder de indruk! Zodra je het park in bent, loop je tussen al het groen van de bomen en planten. En recht voor je zie je een grot met een Mariabeeld waar precies de zon op schijnt met daarvoor witte letters die de tekst ‘Ave Maria Ave’ vormen. Een heel mooi gezicht. In dat park staan allerlei beelden die een Bijbelverhaal laten zien. Vroeger werden beelden gebruikt voor mensen die niet konden lezen, dat ze toch de verhalen konden leren kennen. Op het einde van de middag werd in dat park bij de Mariagrot nog een paar liedjes gezongen en konden mensen een kaarsje aansteken of aangeven dat ze voor iemand wilden bidden. Betty, die met ons mee was, speelde hier nog vol passie op haar dwarsfluit. Heel mooi om te zien hoe ze daar van genoot. Daarna kon de terugreis beginnen. Een bijzondere dag met mooie ontmoetingen.

Zin in dagelijkse zorg

Wat werken er veel mooie mensen bij onze zorgorganisaties! Speciaal de grote groep mensen die de dagelijkse zorg
en begeleiding geven aan cliënten. Van eten en drinken tot een zinvolle dagbesteding. Elke dag opnieuw.
Juist in dat alledaagse contact ziet geestelijk verzorger en adviseur zorgethiek Michael Kolen een kans
voor een vorm van geestelijke verzorging! Hij legt dat uit in zijn boek ‘De ongekende mogelijkheid van het alledaagse’.
Geïnspireerd daarop, volgt hier een eigen visie op identiteit en alledaagse zorg.

In alledaags contact ontdekken mensen wie ze zijn. Mensen met een verstandelijke beperking ontdekken wat er
voor hen toe doet met vallen en opstaan. Als de ander aansluit bij wat jij belangrijk vindt, voel je je gewaardeerd
en geaccepteerd. Soms geeft die ander zelfs woorden aan datgene wat jij belangrijk vindt: “Aah, ik merk aan je dat het
feest voor jou heel belangrijk is! Zullen we vandaag samen eens een mooie jurk uitkiezen uit je kast?”
Of: “Ik hoor dat je zegt dat voor jou de post vandaag heel belangrijk is. Helaas moet ik nu eerst iets anders doen.
Maar als ik de post uitdeel om 14:00 uur, ben jij de eerste waar ik naar toe kom!” Zo leer je jezelf steeds beter kennen.
Als de ander afwijzend reageert op wat jij in woorden of in houding aangeeft, voel je je niet gezien. Ook ontdek je dan
niet welke waarden jij zelf belangrijk vindt of wat er allemaal bij jou past. Mensen met een beperking hebben daarbij
te maken met afhankelijkheid van zorg. En dat maakt het moeilijker. Kan in de drukte van de dag en de regels die er zijn,
de eigen stem van iemand opgemerkt worden?Die eigen stem horen begint met kijken. Zie ik als zorgverlener
de eigen dromen, idealen en behoeftes van de cliënt waar ik mee optrek? Zie ik dat in zijn/haar houding? In een glimlach
of een sip gezicht? Begrijp ik dat uit de vragen die hij/zij stelt? Hoor ik het in zijn/haar emoties? Want als ik kan zien
wat iemand belangrijk vindt, dan kan ik er recht aan doen. Juist in de dagelijkse omgang. Zodat diegene zijn identiteit
mag ontdekken en ontwikkelen. Naast degene die de zorg geeft en degene die de zorg ontvangt, noemt Kolen in zijn
boek ook nog een derde, namelijk de zorgorganisatie. De zorgorganisatie is met beleid, methodes en werkwijzen ook
steeds op zoek naar de vraag ‘hoe kunnen we goede zorg verlenen?’ Soms helpt zo’n standpunt waar de organisatie
voor staat ons als zorgverleners om de cliënt zijn eigenheid te laten ontdekken. Ook kan een regel een cliënt helpen wat
moreel gezien belangrijk is. Soms geeft een regel van de organisatie ons drukte.

Juist omdat blijkt dat mensen met een beperking hun eigenheid en moreel besef ontwikkelen door het reageren van
de mensen die dagelijks bij hen zijn, hoop ik dat er ruimte komt. Ruimte voor zorgverleners. Ruimte dat zij oog kunnen
hebben voor de eigenheid en behoeften van cliënten. Ruimte om te kunnen kijken. En ook de ruimte om te leren welke
eigenheid en behoeften de zorgverlener zelf heeft. Kortom, meer ruimte voor bezinningsmomenten voor zorgverleners.
We hopen via deze site of via de nieuwsbrief binnenkort terug te kunnen komen op dit mooie onderwerp!

Digna van LiereGeestelijk verzorger bij ‘Samen voor Zin’

Back To Top